Nalatenschap regelen: stappenplan voor nabestaanden in 2026

Een nalatenschap regelen betekent dat u als erfgenaam of executeur alle bezittingen én schulden van de overledene in kaart brengt, verdeelt en afwikkelt. Nederland kent een systeem van ’saisine’: erfgenamen worden juridisch direct eigenaar bij overlijden. Dat brengt aansprakelijkheid met zich mee, waardoor de eerste keuze cruciaal is: wel of niet aanvaarden.

Stap 1: de eerste week na overlijden

• Akte van overlijden aanvragen bij de gemeente (verzorgt de uitvaartonderneming meestal).
• Uitvaart regelen conform wensen of testament, houd bonnen voor kostenverrekening.
• Werkgever, pensioenfonds, verzekeraars, bank en zorgverzekeraar informeren.
• Woning veilig achterlaten: post laten doorsturen, sleutels centraliseren, thermostaat op vorstvrij.
• Sperren van rekeningen en overzicht opvragen; automatische incasso’s tijdelijk stoppen.

Stap 2: wel of niet aanvaarden?

Erfgenamen hebben drie keuzes. Deze keuze is zwaarwegend: pure aanvaarding maakt u met uw privévermogen aansprakelijk voor onbekende schulden. Bij twijfel adviseren wij altijd beneficiair aanvaarden.

• Zuiver aanvaarden: u erft alles, ook eventuele schulden. Geen extra kosten, wel risico.
• Beneficiair aanvaarden: u erft alleen als er na aftrek van schulden een positief saldo overblijft. Aan te vragen bij de rechtbank (€134 griffierecht in 2026).
• Verwerpen: u erft niets. Erfdeel gaat naar volgende erfgenamen in de wettelijke rangorde.

Stap 3: verklaring van erfrecht

Een verklaring van erfrecht wijst juridisch aan wie de erfgenamen en/of executeur zijn. Banken, verzekeraars, notarissen en soms de woningcorporatie eisen dit document voor iedere handeling. De notaris stelt de verklaring op tegen tarieven tussen €275 en €695 (afhankelijk van complexiteit, aantal erfgenamen, testament ja/nee). Bij een gezamenlijke bankrekening met de echtgenoot volstaat vaak een gecombineerde verklaring van erfrecht en executele.

Stap 4: boedelbeschrijving en taakverdeling

Alle bezittingen én schulden worden opgesomd in een boedelbeschrijving: onroerend goed, banksaldi, effecten, voertuigen, inboedel, digitale accounts en tegoeden, tegenover hypotheek, leningen, openstaande belastingen en uitvaartkosten. Bij beneficiaire aanvaarding is deze beschrijving verplicht binnen 4 maanden bij de boedelnotaris.

Verdeel praktische taken schriftelijk onder erfgenamen: één contactpersoon richting banken en notaris, één voor de woning en inboedel, één voor administratie en post. Werk met een gedeelde digitale map (bijvoorbeeld een gedeelde cloud-map) voor bonnen en correspondentie. Dit voorkomt discussies achteraf.

Stap 5: woning en inboedel

Kostbare zaken (sieraden, schilderijen, antiek, verzamelobjecten) worden vóór ontruiming apart gehouden en indien nodig getaxeerd. Persoonlijke stukken (fotoalbums, brieven, documenten) belanden in een ’nabestaandenkist’ zodat niets per ongeluk wordt afgevoerd. Pas na deze inventarisatie start de daadwerkelijke ontruiming. Specialisten in nalatenschapsontruiming volgen dit protocol standaard.

Stap 6: aangifte erfbelasting

Binnen 8 maanden na overlijden moet aangifte erfbelasting worden gedaan bij de Belastingdienst. Vrijstellingen in 2026: €795.156 voor partners, €25.187 voor (klein)kinderen en €2.658 voor overige verwanten. Tarieven variëren tussen 10% en 40%, afhankelijk van relatie en bedrag. Uitstel is mogelijk via de notaris; boetes lopen op vanaf de negende maand.

Wanneer een executeur of boedelnotaris inschakelen?

Bij meer dan drie erfgenamen, internationale aspecten, een eigen bedrijf, minderjarige erfgenamen of onenigheid loont een executeur of boedelnotaris de investering vrijwel altijd. Zij zijn juridisch aansprakelijk voor correcte afwikkeling en voorkomen dat conflicten jarenlang doorspelen. Wij werken standaard samen met executeurs en notarissen bij de woningontruiming, zonder dat u dubbel betaalt.